Η «έρευνα» από το κινητό και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργεί ψευδή βεβαιότητα
Είναι φυσικό, όταν θέλετε να μάθετε την αλήθεια για μια σχέση ή μια επαγγελματική συνεργασία, να στραφείτε πρώτα στο διαδίκτυο. Μια αναζήτηση στη μηχανή αναζήτησης, ένα προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μερικά στιγμιότυπα οθόνης φαίνονται αθώα και γρήγορα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η διαδικασία δεν είναι επαγγελματική έρευνα. Είναι μια σειρά από αποσπασματικές πληροφορίες, συχνά εκτός πλαισίου, που μπορεί να σας οδηγήσουν σε λάθος συμπεράσματα και σε ενέργειες που βλάπτουν εσάς ή την υπόθεσή σας.
Όταν κάνετε «δική σας έρευνα», συνήθως δεν τηρείτε κανέναν κανόνα απόδειξης. Δεν κρατάτε ημερομηνίες, δεν καταγράφετε την πηγή κάθε πληροφορίας, δεν διαχωρίζετε το γεγονός από την εκτίμηση. Ένα μήνυμα που διαβάσατε σε μια οθόνη μπορεί να είναι αληθινό, αλλά μπορεί και να είναι παρμένο από τα συμφραζόμενα ή να μην αποδεικνύει αυτό που νομίζετε. Σε μια νομική ή επαγγελματική διαδικασία, το τι «είδατε» δεν αρκεί. Χρειάζεται τεκμηρίωση που αντέχει σε έλεγχο. Αν έχετε ήδη επέμβει, έχετε μάλλον μολύνει τα στοιχεία πριν καν μιλήσετε με κάποιον ειδικό.
Υπάρχει και ένας άλλος κίνδυνος: η πρόωρη αποκάλυψη. Αν ρωτήσετε τρίτους, αν στείλετε μηνύματα ή αν απειλήσετε ότι «θα μάθετε», δίνετε στον άλλον χρόνο να προσαρμοστεί, να διαγράψει ίχνη ή να προετοιμάσει την εκδοχή του. Η διακριτικότητα είναι μέρος της έρευνας. Επιπλέον, η δική σας «έρευνα» μπορεί να παραβιάσει την ιδιωτικότητα τρίτων, να προσβάλει προσωπικά δεδομένα ή να σας εκθέσει σε καταγγελίες. Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων και η ελληνική νομοθεσία δεν επιτρέπουν συλλογή και επεξεργασία δεδομένων χωρίς νόμιμη βάση. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να καταστήσει την υπόθεση δύσκολη ακόμη και για έμπειρο επαγγελματία.
Το πιο επικίνδυνο σημείο είναι ψυχολογικό. Όταν αναζητάτε μόνοι σας, έχετε ήδη ένα συμπέρασμα στο μυαλό σας. Η «έρευνα» γίνεται τότε επιβεβαίωση της υποψίας σας. Κάθε ασήμαντο εύρημα το ερμηνεύετε ως απόδειξη, ενώ κάθε αντίθετη πληροφορία την αγνοείτε. Έτσι χάνετε την ψυχραιμία και την αντικειμενικότητα που απαιτεί μια σοβαρή υπόθεση. Ένας επαγγελματίας ξεκινά από την αρχή, με ερωτήματα και όχι με βεβαιότητες. Η διαδικασία αυτή δεν είναι δική σας υπόθεση, είναι επαγγελματική μέθοδος.
Οι υποσχέσεις για «αδύνατα» αποτελέσματα είναι προειδοποιητικό σημάδι, όχι λύση
Όταν κάποιος σας λέει ότι μπορεί να «μπει» στο κινητό τρίτου, να διαβάσει τα μηνύματά του, να υποκλέψει τηλεφωνικές συνομιλίες ή να τοποθετήσει κρυφό σύστημα εντοπισμού θέσης σε ξένο όχημα, δεν σας προσφέρει λύση. Σας εκθέτει σε ποινικό κίνδυνο. Οι πράξεις αυτές είναι παράνομες. Το Σύνταγμα, στο άρθρο 19, προστατεύει το απόρρητο των επικοινωνιών, ενώ το άρθρο 19 παρ. 3 ορίζει ότι τα αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν με παράνομο τρόπο δεν λαμβάνονται υπόψη. Ο Ποινικός Κώδικας (άρθρο 370Α) τιμωρεί την παράνομη υποκλοπή και καταγραφή, και ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων μαζί με τον νόμο 4624/2019 θέτουν αυστηρούς όρους για τα προσωπικά δεδομένα.
Το χειρότερο είναι ότι τέτοιες «αποδείξεις» δεν χρησιμεύουν. Αν τις προσκομίσετε σε δικηγόρο ή δικαστήριο, μπορεί να απορριφθούν και να στραφούν εναντίον σας. Επιπλέον, ο άνθρωπος που σας υποσχέθηκε το αδύνατο συνήθως δεν έχει άδεια, δεν έχει γραφείο και δεν δίνει γραπτή προσφορά. Η υπόσχεση για «σίγουρο αποτέλεσμα» ή για «πρόσβαση παντού» είναι κόκκινο πανί. Ένας σοβαρός επαγγελματίας δεν υπόσχεται τι θα βρει· υπόσχεται ότι θα εργαστεί με νόμιμο τρόπο, θα σας πει ειλικρινά τι είναι εφικτό και θα παραδώσει ό,τι προκύψει, χωρίς εγγυήσεις για δικαστική έκβαση.
Η σωστή πρώτη κουβέντα περιλαμβάνει έλεγχο νομιμότητας και σκοπιμότητας. Σας ρωτούν για ποιον λόγο θέλετε την έρευνα, ποιο είναι το έννομο συμφέρον σας και ποια είναι τα όρια. Σας εξηγούν ότι η πρόσληψη ιδιωτικού ερευνητή είναι νόμιμη όταν υπάρχει νόμιμος σκοπός, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείτε να κάνετε τα πάντα. Δεν επιτρέπεται η παρακολούθηση σε ιδιωτικούς χώρους, η υποκλοπή, η πρόσβαση σε λογαριασμούς ή συσκευές τρίτων, η απόκτηση τραπεζικών, τηλεφωνικών ή φορολογικών αρχείων. Επιτρέπεται η παρατήρηση σε δημόσιους χώρους, η έρευνα σε δημόσιες πηγές και μητρώα, οι διακριτικές επαφές με ανθρώπους που δέχονται να μιλήσουν και η σύνταξη χρονολογημένης αναφοράς.
Όταν κάποιος σας λέει «μην ανησυχείτε, όλα γίνονται», ρωτήστε τον: με ποια άδεια, με ποια μέθοδο, τι θα γίνει αν η έρευνα αποκαλυφθεί και ποιος θα έχει την ευθύνη. Οι απαντήσεις θα σας δείξουν αν μιλάτε με επαγγελματία ή με άνθρωπο που πουλάει φαντασία. Η δική σας «έρευνα» πριν από αυτή τη συζήτηση μπορεί να σας κάνει να πιστέψετε ότι χρειάζεστε ακριβώς αυτό που σας υποσχέθηκαν. Στην πραγματικότητα, χρειάζεστε κάποιον που θα σας προστατεύσει από το αδύνατο.
Η σωστή σειρά: πρώτα εμπιστευτική συζήτηση, μετά γραπτό πλάνο, μετά έρευνα
Πριν κάνετε οποιαδήποτε ενέργεια, μιλήστε. Η πρώτη επαφή με έναν αδειοδοτημένο επαγγελματία μπορεί να γίνει σε γραφείο, τηλεφωνικά, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο χώρο. Είναι συνήθως δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Σε αυτή τη συζήτηση δεν σας ζητούν να έχετε έτοιμη «έρευνα»· σας ζητούν να περιγράψετε το πρόβλημα με όσα γνωρίζετε. Ο επαγγελματίας θα σας εξηγήσει τι μπορεί να γίνει νόμιμα, τι δεν μπορεί, ποιες πληροφορίες λείπουν και ποια βήματα έχουν νόημα. Αυτό είναι το αντίθετο από την υπόσχεση για αδύνατα αποτελέσματα: είναι μια ειλικρινής αποτίμηση πριν χαθεί χρόνος και χρήμα. Η πρώτη συζήτηση γίνεται για να αποφευχθεί ακριβώς το λάθος της βιαστικής «έρευνας».
Αφού συμφωνήσετε, ακολουθεί γραπτό πλάνο δράσης και εξατομικευμένη γραπτή εκτίμηση κόστους πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία. Δεν υπάρχει ενιαίος τιμοκατάλογος, γιατί κάθε υπόθεση διαφέρει σε διάρκεια, γεωγραφία, αριθμό συνεργατών και υλικό. Αυτό που υπάρχει είναι διαφάνεια: ξέρετε από την αρχή τι πληρώνετε και γιατί. Ένας έμπειρος ντετέκτιβ δεν θα σας πει «θα βρούμε σίγουρα το πρόσωπο» ή «θα έχουμε απόδειξη σε τρεις ημέρες». Θα σας πει ποιες είναι οι πιθανότητες, ποιοι είναι οι περιορισμοί και ποια είναι η νόμιμη διαδρομή.
Η επαγγελματική έρευνα βασίζεται σε μεθόδους που αντέχουν σε έλεγχο: παρατήρηση σε δημόσιους χώρους, αναζήτηση σε δημόσιες πηγές και μητρώα, διακριτικές επαφές με πρόσωπα που συναινούν, χρονολογική καταγραφή και τελική γραπτή αναφορά. Η αναφορά διαχωρίζει τα διαπιστωμένα γεγονότα από τις εκτιμήσεις, καταγράφει ημερομηνίες και τοποθεσίες και μπορεί να ελεγχθεί από δικηγόρο. Φωτογραφίες ή οπτικοακουστικό υλικό συλλέγονται μόνο από δημόσιους χώρους, όχι από ιδιωτικούς. Δεν γίνεται υποκλοπή τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, δεν διαβάζονται μηνύματα τρίτων, δεν εισέρχεται κανείς σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων και δεν τοποθετείται κρυφό σύστημα εντοπισμού θέσης σε ξένο όχημα ή κινητό. Αυτά είναι τα όρια που προστατεύουν εσάς και την υπόθεσή σας, αφού υλικό που αποκτάται παράνομα δεν μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια.
Dhaka-born cultural economist now anchored in Oslo. Leila reviews global streaming hits, maps gig-economy trends, and profiles women-led cooperatives with equal rigor. She photographs northern lights on her smartphone (professional pride) and is learning Norwegian by lip-syncing to 90s pop.
